Bibliografia

• Zdzisław Kajak, Hydrobiologia-Limnologia. Ekosystemy wód śródlądowych, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2001, ISBN 83-01-01537-3.
• Lampert W, Sommer U, Ekologia wód śródlądowych, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2001, ISBN 83-01-13387-2.

Klasyfikacje jezior

 Osobny artykuł: typologia jezior.

Jeziora klasyfikuje się według sposobu powstania niecki, lub też według cech hydrologicznych, fizycznych, chemicznych i biologicznych. Oficjalnie nie stosuje się w klasyfikacji minimalnej powierzchni, chociaż często spotyka się zdanie, że jeziorem powinny być zbiorniki powyżej 1 hektara.

Jeziora mogą być odpływowe, przepływowe, bezodpływowe.

Badaniem jezior zajmuje się dział hydrologii i hydrobiologii – limnologia.

Rodzaje jezior ze względu na pochodzenie

• meteorytowe (kosmiczne) – powstałe wskutek uderzeń meteorytów, np. Pingualuit w Quebecu w Kanadzie
• tektoniczne (ryftowe) – wypełniają zagłębienia pochodzenia tektonicznego. Ich misy stanowią zapadnięte części skorupy ziemskiej w formie rowów lub rozległych zapadlisk, np. w rowie: Bajkał, Tanganika, Martwe, Malawi (Niasa); w płaskim zagłębieniu: Wiktorii, Ładoga, Górne
• reliktowe – stanowią część dawnego morza, np. Kaspijskie, Aralskie, Ilmen
• polodowcowe – wypełniają zagłębienia pozostawione przez lodowce
  • rynnowe – w rynnach polodowcowych. Wąskie, długie, o stromych brzegach, głębokie, np. Gopło, Jeziorak, Hańcza
  • morenowe – w zagłębieniach wśród wałów morenowych, np. Śniardwy, Mamry, charakteryzują się dużą powierzchnią, stosunkowo małą głębokością i urozmaiconą linią brzegową
  • wytopiskowe (oczka) – z wytopienia bryły martwego lodu np. Sasek Mały,
  • cyrkowe – w cyrkach (kotłach) lodowcowych, np. Czarny Staw, Morskie Oko
• polodowcowe górskie:
  • cyrkowe
  • morenowe
• wulkaniczne
  • kraterowe – w kraterach nieczynnych wulkanów,
  • zaporowe – odpływy zatamowane przez potoki lawy,
  • kalderowe – wypełniające kaldery nieczynnych wulkanów,
  • maary – zajmują zagłębienia w lejkowatych kraterach pozostałych po wulkanach eksplozywnych
• przybrzeżne – wskutek odcięcia zatoki przez narastającą mierzeję, Łebsko, Gardno, Resko Przymorskie,
• deltowe – wskutek nierównomiernej akumulacji w delcie rzeki, np. Druzno, Dąbie,
• wydmowe – wypełniają obniżenia między pagórkami wydmowymi
• osuwiskowe – na skutek zatamowania biegu rzeki przez osuwisko np. Sareskie (Tadżykistan), Duszatyńskie (Bieszczady),
• krasowe – w zagłębieniach krasowych np. Jezioro Ochrydzkie (Półwysep Bałkański) oraz jezioro Firlej.
• starorzecza – wskutek odcięcia meandru rzeki np. Jeziorko Czerniakowskie w Warszawie, Druzno.
• jezioro deflacyjne (eoliczne) – w wyniku wypełnienia utworzonego przez wiatr zagłębienia np. Jezioro Teke (Kazachstan)
• wytworzone przez ruchy masowe prowadzące do zatarasowania zagłębień terenowych przez osuwiska skalne
• antropogeniczne – jeziora powstałe na skutek działalności ludzkiej
  • zaporowe - utworzone poprzez przegrodzenie doliny rzecznej sztuczną zaporą
  • powstałe wskutek próby jądrowej - takim zbiornikiem jest jezioro Chagan (Kazachstan)

Rodzaje jezior ze względu na częstość cyrkulacji wody (typy miktyczne jezior)

Nazwa	Cyrkulacja wody	Występowanie	Termika
amiktyczne	brak cyrkulacji	strefa polarna	zbiorniki przez cały rok pokryte war­stwą lodu
monomiktyczne zimne	raz w roku pełna cyrkulacja	strefa polarna i obszary wysokogórskie	temperatura wody zawsze poniżej 4 °C
dimiktyczne	dwa razy w roku	strefa umiarkowana	temperatura wody latem powyżej 4 °C, zimą poniżej 4 °C
monomiktyczne ciepłe	raz w roku	strefa równikowa i międzyzwrotnikowa	temperatura wody zawsze powyżej 4 °C
oligomiktyczne	słaba (głównie górnych warstw)	strefa przyrównikowa	ciepła woda w całym przekroju zbiornika
polimiktyczne	częsta (nawet codzienna)	różne strefy – jeziora płytkie	prawie jednakowa temperatura w całym przekroju jeziora

Termiczna klasyfikacja jezior

• jeziora polarne – mają stale odwrócone uwarstwienie termiczne wody. Maksymalna temperatura wody nie przekracza +4 °C
• jeziora umiarkowane – mają najbardziej rozwinięty cykl termiczny: w lecie cechuje je uwarstwienie proste, natomiast zimą odwrócone, wiosną i jesienią stan homotermii
• jeziora subtropikalne – nie mają uwarstwienia odwróconego, cały rok występują w nich proste uwarstwienia. Charakterystyczną cechą tego uwarstwienia jest duża różnica temperatury pomiędzy wodą powierzchniową a denną, która jest zbliżona do +4 °C
• jeziora tropikalne – cechuje je tylko uwarstwienie proste i małe różnice pomiędzy temperaturą epilimionu i hypolimnionu, którego wody są cieplejsze niż w subtropikalnych jeziorach.

Rodzaje jezior ze względu na trofię

• jezioro dystroficzne (zobacz też jezioro humotroficzne)
• jezioro eutroficzne
• jezioro hypertroficzne
• jezioro mezotroficzne
• jezioro oligotroficzne (zobacz też jezioro lobeliowe)
• jezioro saprotroficzne

Znaczenie gospodarcze

Jeziora mają również znaczenie gospodarcze – stanowią obszary rekreacyjno-sportowe, są wodnymi drogami komunikacyjnymi, łatwo dostępnym źródłem wody, np. dla przemysłu. Ich wody o bogatym życiu organicznym są źródłem żywności. Ze względów zwyczajowych jeziorami nazywa się potocznie również niektóre sztuczne zbiorniki wodne, nieraz nadawane są im adekwatne nazwy urzędowe (jak np. Jezioro Zegrzyńskie).

Strefy jezior

Warunki ekologiczne panujące w jeziorach są bardzo zróżnicowane, co związane jest z istnieniem charakterystycznych stref i warstw w obrębie jeziora. Wyróżniamy:

• strefę litoralną – jest to strefa wody płytkiej, prześwietlonej do samego dna,litoral, zwłaszcza jego płytkie części, jest najbardziej zmienny ze środowisk jeziornych. Płytsza część litoralu podlega również bezpośrednim wpływom lądu.
• strefę pelagiczną – strefa wody otwartej, niestykającej się ani z brzegami, ani z dnem zbiornika,
• strefę profundalną – strefa wody głębokiej stykającej się z dnem i znajdującej się poza zasięgiem promieniowania słonecznego, w związku z dużym nagromadzeniem szczątków organicznych poddana wahaniom stężenia tlenu, a nawet okresowym i krótkotrwałych całkowitym deficytom tlenowym.
• strefę denną (bental) – strefa obejmująca warstwę osadów i mułów wyściełających dno jeziora.

Mon, 06 Sep 2010 01:37:48 GMT Server: Apache Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate Content-Language: pl Vary: Accept-Encoding,Cookie Last-Modified: Sun, 05 Sep 2010 23:58:53 GMT Content-Length: 71852 Content-Type: text/html; charset=UTF-8 X-Cache: MISS from sq63.wikimedia.org X-Cache-Lookup: HIT from sq63.wikimedia.org:3128 Age: 59702 X-Cache: HIT from amssq36.esams.wikimedia.org X-Cache-Lookup: HIT from amssq36.esams.wikimedia.org:3128 X-Cache: MISS from amssq43.esams.wikimedia.org X-Cache-Lookup: MISS from amssq43.esams.wikimedia.org:80 Connection: close